تبلیغات
وبلاگ جامع اهل بیت - موانع گرایشی معرفت
وبلاگ جامع اهل بیت

لینکدونی

آرشیو موضوعی

آرشیو

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
حرم فلش - کد دعای فرج برای وبلاگ





موانع گرایشی معرفت

گرایشات معارض

موانع دیگری نیز انسان را از كسب معرفت صحیح و نیل به علمْ بازمی‌دارد كه بیشتر مربوط به بُعد گرایش‌ها می‌شود. مثل اینكه انسان تصوّر كند اگر به دنبال كسب معارف حق باشد از یك سلسله منافع مادّی محروم خواهد شد. به‌طور كلّی در آیات قرآن درباره‌ی اندیشه درست، حداقل به سه نوع از موانع برخورد می‌كنیم:

أ. لذّات آنی و هوس‌های لحظه‌ای:

وَالَّذِینَ كَفَرُوا یَتَمَتَّعُونَ وَیَأْكُلُونَ كَمَا تَأْكُلُ الأَنْعَامُ وَالنَّارُ مَثْوًى لَّهُمْ؛ و كسانی كه كفر می‌ورزند، كامجویی می‌كنند و می‌خورند همانند چارپایان و آتش جایگاه آنان است". (محمد، 12)

ب. آرزوهای افراطی مادّی:

- أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ * حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقَابِرَ؛ افزون‌طلبی (در اموال بنا بر یك تفسیر) شما را به خود مشغول داشته است تا آن‌گاه كه (مرگتان فرا رسد و) گورها را زیارت كنید؛ (تكاثر، 1 ـ 2)

- ذَرْهُمْ یَأْكُلُواْ وَیَتَمَتَّعُواْ وَیُلْهِهِمُ الأَمَلُ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ؛ بگذارشان تا بخورند و كام‌جوینــد و آرزو(ی دراز)، آنان را به خود مشغول دارد كه به‌زودی (انحراف و اشتباهكاری خود را) می‌فهمند؛ (حجر، 3)

- فَمِنَ النَّاسِ مَن یَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِی الدُّنْیَا وَ مَا لَهُ فِی الآخِرَةِ مِنْ خَلاَقٍ؛ و از مردم كسانی هستند كه می‌گویند پروردگار ما (نعمت‌های) دنیا را به ما بده و برای او در آخرت نصیبی نیست؛ (بقره، 200)

ج. دشمنی با خدا، پیامبر و دین:

ذَرْنِی وَمَنْ خَلَقْتُ وَحِیدًا * وَجَعَلْتُ لَهُ مَالاً مَّمْدُودًا * وَبَنِینَ شُهُودًا * وَمَهَّدتُّ لَهُ تَمْهِیدًا * ثُمَّ یَطْمَعُ أَنْ أَزِیدَ * كَلاَّ إِنَّهُ كَانَ لآیَاتِنَا عَنِیدًا * سَأُرْهِقُهُ صَعُودًا * إِنَّهُ فَكَّرَ وَقَدَّرَ * فَقُتِلَ كَیْفَ قَدَّرَ * ثُمَّ قُتِلَ كَیْفَ قَدَّرَ * ثُمَّ نَظَرَ * ثُمَّ عَبَسَ وَبَسَرَ * ثُمَّ أَدْبَرَ وَاسْتَكْبَرَ * فَقَالَ إِنْ هَذَا إِلاَّ سِحْرٌ یُؤْثَرُ * إِنْ هَذَا إِلاَّ قَوْلُ الْبَشَرِِ * سَأُصْلِیهِ سَقَرَ * وَمَا أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ * لاَ تُبْقِی وَلاَ تَذَرُ * لوَّاحَةٌ لِّلْبَشَرِ؛ مرا بگذار با آن كس كه تنها آفریدم و برای وی مال فراوان قرار دادم و پسران حاضر به خدمت و (همه چیز) برای او به‌طور كامل آماده كردم؛ سپس طمع می‌ورزد كه (آن‌ها را) بیفزایم، هرگز (چنین نكنم) او با آیات ما دشمنی ورزید، به‌زودی او را در مجازاتی سخت و عذاب دراندازیم؛ او بیندیشید و نظر داد، پس مرده باد كه چگونه نظری داد؛ سپس مرده باد كه چگونه نظری داد؛ سپس تأمل كرد؛ سپس روی درهم نمود و اظهار كراهت كرد؛ سپس پشت كرد و سرپیچی نمود، پس گفت: نیست این جز سحری كه (از دیگران) آموخته شده، نیست این جز گفتار انسان؛ به‌زودی وی را در سقر اندازیم و نمی‌دانی كه سقر چیست؛ باقی نگذارد (آنچه در آن افتد) و رها نكند (هر كس را كه داخل شود جز آن‌كه بسوزاند)، (و رنگ) پوست را بسیار دگرگون سازد.

به ‌هر حال این سه نوع گرایش، كلّی است كه هر یك با دیگری متفاوت است؛ ولی هر سه، انسان را از فكر و اندیشه صحیح درباره موضوعاتی كه باید مورد اندیشه قرار گیرد بازمی‌دارند.

ما به لحاظ دیگر نیز می‌توانیم گرایشات مزاحم اندیشه‌ی درست را تقسیم كنیم:

قرآن كریم قشری از جامعه را به عنوان مترفین، مسرفین و پیشگامان مبارزه با انبیا معرفی می‌كند كه هر وقت پیامبری می‌آمد، اینان در مقابلش می‌ایستادند و مخالفت می‌كردند. شاید سرّ مخالفت آنان همین باشد كه آنان زندگی خوشی می‌خواستند كه داشتند و در زندگی خویش كمبودی احساس نمی‌كردند. و از سوی دیگر، گمان و احیاناً اطمینان داشتند كه اگر راه انبیا را بپذیرند و دعوت آنان را اجابت كنند، این زندگی لذّت ‌بخششان به خطر می‌افتد و همین گرایش به رفاه و آسایش، منشأ مخالفت آنان می‌شد.

دومین گرایشی كه انسان را از كسب معرفت بازمی‌دارد، گرایش به موقعیت اجتماعی است كه اگر انسان فكر كند پذیرش خدا و قیامت و آخرت، موقعیت اجتماعی وی را به خطر می‌اندازد، این فكر وی را از اندیشیدن درباره موضوعات نامبرده بازمی‌دارد. در قرآن آیاتی هست كه به این مطلب اشاراتی دارند یا حداقل می‌شود چنین برداشت‌هایی از آن‌ها كرد مثل آیه:

- وَاتَّخَذُوا مِن دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لِّیَكُونُوا لَهُمْ عِزًّا؛ و برگرفتند غیر از خدا، خدایانی را تا برای آن‌ها عزتی باشند (و از قبل آن‌ها موقعیتی در جامعه كسب كنند). (مریم، 81)

و آیه:

- الَّذِینَ یَتَّخِذُونَ الْكَافِرِینَ أَوْلِیَاء مِن دُونِ الْمُؤْمِنِینَ أَیَبْتَغُونَ عِندَهُمُ الْعِزَّةَ فَإِنَّ العِزَّةَ لِلّهِ جَمِیعًا؛ آنان كه كافران را دوستان برای خود برگرفتند نه مؤمنان را، آیا از نزد آنان عزّت طلب كنند؟! (این طلبی بیجا است؛ زیرا) كه عزّت همه‌اش از آنِ خداست. (نساء، 139)

سومین عامل روانی و گرایش نفسانی كه ما را از اندیشه درست و تحصیل معرفت صحیح بازمی‌دارد، استكبار و خودبزرگ‌بینی است كه در افراد مختلف، شدّت و ضعف دارد و تا حدّی ممكن است شدید باشد كه تواضع در برابر موجود دیگر را ننگ خود تلقّی كند و حتی بالاتر این‌كه، نتواند در برابر خدای متعال آفریننده او و همه موجودات سر خم كرده و اظهار تواضع كند كه این بزرگ‌ترین مرتبه كبر و خطرناك‌ترین آن‌هاست.

و سرانجام، عُجب و خودپسندی و تعصّب و غرور نیز، شبیه تكبّر از گرایشات مانع اندیشه و مزاحم تحصیل شناخت به شمار می‌روند؛ مثل تعصّبات نژادی، گروه‌گرایی و فرقه‌گرایی، و همه تعصّب‌های باطل و بیجا مانع می‌شوند از این‌كه انسان درباره رفتار خود تردید كند و بیندیشد تا به اعتقاد درست و باورهای صحیحی دست یابد.

منبع:  موسسه امام خمینی

درباره وبلاگ

مدیر وبلاگ : احسان علیمحمدی

آخرین پست ها

جستجو

نویسندگان